(Klik hier voor een PDF-versie van dit artikel.)

Je vindt veel informatie in boeken en op het web over scriptschrijven, theater maken, make-up, etc. Maar goede informatie over het gebruik van muziek is er bijna niet. Er zijn lectures maar die geven je vooral voorbeelden. “Elke artiest is uniek, dus er zijn geen regels.” Wat is dan het geheim van de artiesten die muziek zo goed gebruiken in hun act?

Ik ben Jan en goochel op muziek vanaf mijn zestiende. Ik verzamel al jaren muziek en heb veel geluisterd hoe bekende artiesten muziek gebruiken in hun acts. Daar heb ik veel van geleerd en ik wil je graag drie vuistregels geven die de keuze voor de juiste muziek makkelijker maken.

Veel artiesten stoppen geld en tijd in hun routines. Ze schrijven parlando en gaan net zolang door totdat hun act goed, fantastisch of perfect is. Ik ben van mening dat muziek dezelfde aandacht verdient. En heb je eenmaal een geweldig nummer gevonden, dan kan je het nog jaren gebruiken.

Muziek kan je act ondersteunen en meerwaarde geven. Het mag nooit afleiden. Als je een film ziet, merk je de muziek nauwelijks. Veel mensen kunnen na afloop de muziek niet eens meer herinneren. Die muziek is er ook niet voor zichzelf, die is gemaakt om de film te ondersteunen. Zo moet de muziek ook jouw act ondersteunen.

Vanuit mijn ervaring en observatie heb ik daarom drie vuistregels die ikzelf gebruik en je niet wil onthouden. Als je muziek gebruikt, moet dit:

1)      meer toevoegen dan parlando

2)      emotioneel direct herkenbaar zijn

3)      voor iedereen aansprekend zijn

1) Muziek of parlando

Een routine is vaak op muziek of op parlando. Een goed parlando vraagt oefening in spreken en het schrijven van een sterk script. Het parlando voegt in de act duidelijk iets toe. Het verklaart iets onlogisch, het haakt aan bij emoties of het vult de tijd. Als je act sterker is op muziek, laat je het parlando schieten. Maar is je parlando zo goed dat de act op muziek minder sterk is, dan wordt het uiteraard een sprekende act. Dit verschilt per artiest. Je kunt dit alleen weten als je de act test op je publiek.

Een andere mogelijkheid is muziek onder je parlando te zetten. Dit kan het geheel meer sfeer geven, vooral als je niet op de humoristische toer gaat. Een herinnering kan dankzij ondersteunende muziek nog meer gevoel oproepen bij het publiek.

2) Emotioneel direct herkenbaar

Met een act wil je een bepaalde sfeer neerzetten. Je wilt je publiek raken. Ze moeten het onthouden als ‘bijzonder’ of ‘anders dan anders’. De basis hiervoor is het gebruik van emotie: lachen (humor), verbazing (weer een kind zijn), of angst (spannende routines). Muziek kan hiervoor een enorme variëteit in emotionele achtergronden bieden.

Ik geef workshops op middelbare scholen en laat dan wat nummers horen die ik gebruik. Ik kies voor een act elk nummer heel zorgvuldig. En pubers herkennen meteen wat ik in gedachten had. Ze kunnen me precies vertellen of een muziekje vrolijk, energiek, gevaarlijk of geschikt als finale is! Dat kan alleen als je muziek eenduidig is en een universeel beeld oproept. Als mensen verschillende dingen zeggen over een nummer, of ze weten helemaal niets te zeggen, dan is het niet geschikt.

3) Voor iedereen aansprekend

Kies muziek die voor iedereen geschikt is. Er bestaat geen muziek die iedereen mooi vindt. Dat hoeft ook niet, als ze zich er maar niet aan irriteren. Net als in de film moet muziek niet teveel opvallen en een meerwaarde hebben. Dat kan niet met alle muziek.

Voor veel muziek zoals house of opera geldt dat je het beperkt kan gebruiken. De muziek moet passen bij je karakter en de verhaallijn! Wees heel kritisch voor jezelf en denk er niet te makkelijk over. Dan kom je er achter dat je misschien kaartmanipulaties kunt doen op muziek van Vivaldi zoals Lance Burton doet.

Ik zie jonge artiesten die werken op house, trance, hardcore, etc. Zulke muziekstijlen zijn gebaseerd op ritme en niet op emotie. Je kunt er geweldig op dansen en in trance raken. Het doel van deze muziek is anders dan waar jij het voor wilt gebruiken. Je wilt niet dat je publiek gaat dansen, je wilt de aandacht op het podium, op jouw gericht hebben.

Niet iedereen houdt van bepaalde muziekstijlen, deels vanwege de bijbehorende cultuur. Mensen kunnen zich niet identificeren met die cultuur en staan dan niet open voor de muziek. Als ik een muziekje heb waar het publiek zich aan stoort, dan vervang ik het. Het gaat om mijn act, niet om mijn muziek.

Populaire muziek

Popliedjes gebruiken kan, maar is lastig. Wat de een als lijflied heeft, zal de ander verschrikkelijk vinden. Toch kan ik sommige songs gebruiken als ze voldoen aan mijn twee voorwaarden:

1)      De tekst past heel goed bij wat ik doe of vertel

2)      Het lied heeft de emotionele lading voor mijn verhaal

Voorbeelden hiervan zijn liedjes van Peter Gabriel zoals ze gebruikt worden door David Copperfield. Of de geweldige combinatie van Greg Frewin in zijn Origami-routine van karton met de song “I’m living in a cardboard box”. De muziek maakt de routine dan zoveel beter, dat mensen de hele routine mooi vinden, inclusief de muziek. Een ander voorbeeld is “Let’s twist again” van Chubby Checker. Dit wordt meestal gebruikt voor de Twister-illusie. Ik ben van mening dat geen enkele leek deze (Engelstalige) grap begrijpt, behalve goochelaars. Maar, het is een hele vrolijke illusie en de muziek is dat ook. Helaas is de combinatie twist en twister dan weer zo voor de hand liggend dat iedereen hetzelfde muziekje gebruikt…

Muziek zonder tekst

Instrumentale muziek kan goed, maar moet heel herkenbaar zijn qua sfeer of emotie. Het moet ook niet te herkenbaar zijn, want dan leidt het mensen af. Dan gaan ze meeklappen of zingen. Anderen hebben dan weer die bijzondere herinnering bij dat ene liedje.

Ik gebruik zelf meestal filmmuziek en klassieke muziek. Filmmuziek is gemaakt om verschillende emoties weer te geven in één film. Je hebt dan op één CD muziek met verschillende emoties, maar wel in dezelfde stijl. Gebruik daarom binnen een korte routine geen muziek van verschillende films, artiesten of orkesten. Dat klinkt verschrikkelijk. Er zijn uitzonderingen, maar dat zijn vaak mensen met veel ervaring en een goed oor voor muziek.

Heb je een act van 30 minuten met vier afzonderlijke routines, dan ben ik er wel voorstander van om bij elke routine de beste muziek te zoeken. Je act heeft dan wel verschillende stijlen, maar dat biedt alleen maar variatie aan je publiek. Zie het als in de film: een enkele scène heeft maar één muziekje. Een hele film bestaat uit verschillende scènes met elk een eigen stuk muziek.

Knippen en plakken

Muziek moet vaak bewerkt worden om bij je act te passen. Vaak is het een beetje knip- en plakwerk om de muziek in te korten of iets op te rekken. Of om een mooie overgang te creëren. Dit kan je makkelijk zelf doen. Koop bewerkingssoftware (bv. Magix music cleaning lab) voor 50 – 100 euro en oefen een paar keer. Of vind een vriend die de muziek voor je kan bewerken. Slechte overgangen ruïneren je act.

Durf ook na een paar optredens je muziek te bewerken. Een nieuwe routine gaat na een aantal optredens vaak iets sneller. Kort je muziek in of kijk nog eens naar de andere nummers die je had geselecteerd. Passen die nu beter?

Wil je voorbeelden van muziek waar in is geknipt en geplakt? Klik op ‘Extra’, dan op ‘Artikelen’. Daar vind je een complete lijst van alle acts die David Copperfield heeft gedaan met alle gebruikte muziek erbij. Bekijk een special en je weet meteen hoe hij de muziek aan elkaar plakt.

Selecteer en schrap

Verzamel veel muziek voor je acts die jij mooi vindt. Hoe meer je hebt, hoe kritischer je kan zijn. Goede adressen zijn bol.com, amazon.com, amazon.de en digitmovies.com. Zoektermen zijn dan soundtrack, score of filmscore. Let op: een film heeft soms een soundtrack (de liedjes) en een score (het instrumentale gedeelte).

Als je muziek hebt, selecteer meerdere nummers voor je act en vraag een vriend om de eerste emotie / het eerste woord wat hem te binnenschiet als hij de nummers hoort. Gebruik alleen muziek waar mensen hetzelfde denken als jij.

Heb je meerdere geschikte nummers, neem dan je routine op video op. Doe je act op alle muziekjes die je hebt geselecteerd. Na afloop kan je rustig terugkijken en beoordelen of een muziekje past of niet. En of de timing klopt. Of het ritme waarop jij beweegt klopt. En of het einde wel goed is. Moet je de muziek op het einde wegdraaien? Past dat bij de muziek? Of eindigt je routine als de muziek eindigt? Is dit een goed einde qua muziek?

Conclusie

Iedereen kiest muziek die bij hem of haar past. Maar je kunt vooraf heel goed testen of je muziek de juiste kwaliteiten heeft en je routine beter maakt, dankzij de drie vuistregels.

Goed gekozen muziek geeft je routine meerwaarde zonder op te vallen. Slecht gekozen muziek valt meteen op!

Heb jij een andere manier van muziekkeuze? Vertel het me via de mail, dan kunnen we ervaringen uitwisselen. Heb je nog vragen of wil je aan de slag en heb je hulp nodig, vraag het me!