In het artikel over applaus sprak ik over ‘geraakt worden’. Dit komt omdat dat gebaseerd is op mijn verwachtingen als ik naar het theater of de film ga. Een voorstelling moet je iets doen, anders is het oersaai:

Stel je een artiest voor die op het podium staat maar geen ‘contact’ maakt met het publiek. Kun je de atmosfeer al voelen? 

Nog niet?

Oké, stel je dan voor dat die artiest niet eens naar het publiek kijkt.

Vind je hem nog steeds goed?

Als hij met zijn rug naar je toe gaat staan dan?

Ben je al weg?

Mooi zo, want dan reageer je zoals iedereen zou doen.

Mensen zijn sociale wezens en  moeten contact hebben. Als we met elkaar praten kijken we elkaar aan. Als iemand je dan niet aankijkt, denk je dat die persoon liegt. Dus als een artiest met ons praat, moet hij ons ook aankijken! (Een basis- techniek die iedereen leert bij presentaties.)

Waarom wil ik geraakt worden door de artiest op toneel?:

1)      Allereerst omdat dat in ons zit. Het is een sociale basis in onze maatschappij.

Emoties en film

Als ik je vraag welke film je mooi vindt, waarom is het dan juist die film? Heb je je dat wel eens afgevraagd? Films die ik me herinner zijn 1) films die mij geraakt hebben of 2) die mij zoiets indrukwekkends hebben laten zien dat ik het niet weer vergeet. Denk aan ‘Titanic’ waar je een enorm schip langzaam ziet zinken. Dat is overigens ook het enige van die 3 uur durende film dat ik mij herinner… (Zet je dit al aan het denken over je eigen act…[i])

Achteraf gezien vielen de acteurs weg tegen het grote schip. Ik vond die 15 minuten zeker de moeite waard, maar het geeft weinig voldoening na afloop (Alweer een idee voor je act?[ii]).

Een andere film is Schindler’s List. Een film die je meevoert in het verhaal van echte mensen en je voelt je ellendig als ze in het concentratiekamp terechtkomen of dood worden geschoten. Je voelt je onplezierig. En… Precies, er zijn veel momenten die je vastgrijpen (Nog steeds aan het nadenken over je act?[iii]).

Zo’n film hoeft natuurlijk niet altijd heel dramatisch of spectaculair te zijn. Persoonlijk vind ik sommige tienerfilms leuk omdat ze een simpel thema hebben: liefde (is dat ooit simpel?). Als je zo’n film kijkt voel je je weer goed en kun je verder dromen.

Het is gewoon leuk om te kijken omdat je jezelf inleeft in de karakters. Je voelt mee met sommige personen en tegelijkertijd kun je denken: En wat als mij dat nou gebeurde?

2)      Als ik een acteur zie, plaats ik mij in hun situatie. Daardoor voel ik dezelfde emoties die zij uitdrukken.
 
Emoties en verhalen vertellen

Het maakt niet uit wat je ziet op toneel of in de film, er is altijd een of ander verhaal. Dat kan heel simpel zijn, maar er moet iets zijn om te vertellen. Zelfs in abstracte voorstellingen is er altijd weer een reden om zo en zo te doen. Zo drukt abstracte kunst vaak een gevoel of emotie uit.
Kort door de bocht kan je dan ook zeggen dat zelfs een woord een verhaal vertelt. Vaak refereert zo’n woord aan een emotie en emoties hebben altijd een achterliggend verhaal.

Voorbeeld: Je kunt een heel lang verhaal vertellen over Romeo en Julia, over hoe ze elkaar mochten, etc. Maar je kunt het ook samenvatten in de meest fundamentele vorm: liefde. 
3)      Elk verhaal, hoe simpel ook, is gebaseerd op een vorm van emotie. Artiesten vertellen dan ook altijd een verhaal, hoe simpel ook, dus kunnen zij niet zonder emoties.
Als ik dus geraakt wil worden door een verhaal (zie ook reden 2), wil ik die emotie voelen.

Tot slot

Wil je dus een truc ombouwen tot echte magie, dan moet je een van de belangrijkste ingrediënten niet vergeten: de kracht van emoties. Als je geen enkele emotie toont sta je alleen maar te manipuleren. Misschien wel uitzonderlijk goed, maar het is geen magie.

Voeg meer toe dan alleen maar techniek en je krijgt magie/theater.

Opmerking
Als je mensen betrekt bij je act, worden ze meegezogen in de presentatie. Ze staan dan open voor datgene wat je ze te bieden hebt (“It better be good”). Mensen die niet betrokken zijn bij de act zijn veel lastiger: ze kijken van buitenaf en al gauw bestaat er het gevaar dat ze naar de puzzels gaan kijken. Ze zijn wel verbaasd, niet over wat er gaat gebeuren, maar over hoe het gebeurde. En dat is lastig publiek…

Post scriptum

Twee maanden na dit geschreven te hebben, las ik in de Books of Wonder, deel 2, pag. 151 een ondersteunend woord:
“Emotion is the single most important ingredient in theatre.”

Dit is advies van een profi en twee opmerkingen van meneer Wonder wil ik dan ook toevoegen:

“Just because you install elements of emotion and conflict in your work, you don’t automatically wind up with good theatre.”
&
“Beware, though, of applying emotion too thickly.”
 
Aan te raden leesvoer dus.

[i] Wat moet je publiek goed vinden: 10 minuten van je 45 minuten durende act of gewoon de hele act?